കാലത്തിന്റെ അനവധി പ്രഹരങ്ങളും പരിണാമങ്ങളും കടന്നുപോയിട്ടും മനുഷ്യഹൃദയങ്ങളിൽ എന്നും പുതുമയോടെ മുഴങ്ങിയിരുന്ന ഒരു ശബ്ദം- ഇന്ന് നിശ്ശബ്ദതയുടെ അഗാധതയിലേക്ക് ചേക്കേറുകയാണ്. അത് ഒരു ഗായികയുടെ ശബ്ദമാത്രമല്ല; ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ, ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ, അനവധി മനുഷ്യജീവിതങ്ങളുടെ വികാരസഞ്ചയത്തിന്റെ ശബ്ദമാണ്. ഇന്ത്യൻ സംഗീതലോകത്തെ മധുരസാന്നിധ്യത്തോടെ നിറച്ച ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ വിടവാങ്ങൽ, സംഗീതത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു അധ്യായം അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന സംഭവമാണ്. സംഗീതം രക്തത്തിൽ പകർന്ന് കിട്ടിയ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അവർ, സഹോദരി ലതാ മങ്കേഷ്കർയുടെ നിഴലിൽ തുടക്കം കുറിച്ചെങ്കിലും, അതിനെ മറികടന്ന് സ്വന്തം ശൈലിയും വ്യക്തിത്വവും കൊണ്ട് വേറിട്ടൊരു പാത തീർത്തെടുത്തു. ലതയുടെ മൃദുലതയോട് ചേർന്നൊരു ഗൗരവമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ആശയുടെ ശബ്ദത്തിൽ ജീവിതത്തിന്റെ മുഴുവൻ നിറങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു-ആഹ്ലാദം, വേദന, പ്രണയം, വിരഹം, ആഘോഷം, ആവേശം… എല്ലാം. അത് തന്നെയാണ് അവരുടെ സംഗീതത്തെ അതുല്യമാക്കിയത്. ഗസൽ മുതൽ കബറേ വരെ, ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം മുതൽ ആധുനിക പോപ്പ് വരെയും, എല്ലാ സംഗീതശാഖകളിലും ഒരുപോലെ തിളങ്ങാൻ കഴിയുന്ന അപൂർവ്വ കഴിവ് ആശയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഒ.പി. നായ്യർയുടെ ചൂടേറിയ താളങ്ങൾക്കും എ.ആർ. റഹ്മാൻയുടെ നവീന സംഗീതസങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെ ജീവൻ നൽകാൻ കഴിഞ്ഞ ശബ്ദമായിരുന്നു അത്. കാലം മാറിയാലും ശൈലി മാറിയാലും, ആശയുടെ ശബ്ദം ഒരിക്കലും പഴകിയില്ല—അത് കാലത്തോട് കൂടി മാറിയും വളർന്നും നിന്നു. മലയാളികൾക്കായി അവർ പാടിയ ‘സ്വയവര ശുഭദിന മംഗളങ്ങൾ’ പോലുള്ള ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ഹൃദയങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു. ഭാഷകളുടെയും സംസ്കാരങ്ങളുടെയും അതിരുകൾ മറികടന്ന്, സംഗീതം എങ്ങനെ മനുഷ്യരെ ഒന്നിപ്പിക്കാമെന്ന് അവർ ജീവിതംകൊണ്ട് തെളിയിച്ചു. ഹിന്ദി, മറാത്തി, ബെംഗാളി, മലയാളം… ഏത് ഭാഷയായാലും, ആ ശബ്ദം അതിന്റെ ആത്മാവിനെ സ്പർശിച്ചിരുന്നു. ‘സംഗീതം എനിക്ക് ശ്വാസം പോലെയാണ്‘ എന്ന് അവർ പറഞ്ഞത് ഒരു ഉപമയല്ലായിരുന്നു-അത് അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ സത്യമായിരുന്നു. ആ ശ്വാസം നിലച്ചെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം അംഗീകരിക്കാൻ പ്രയാസമുണ്ടെങ്കിലും, അവരുടെ ശബ്ദം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ പാട്ടിലും, ഓരോ സ്വരത്തിലും, ഓരോ ഓർമ്മയിലും. ലതാ മങ്കേഷ്കർയുടെ വിടവാങ്ങലിന് പിന്നാലെ, ഇപ്പോൾ ആശാ ഭോസ്ലെയും സംഗീതലോകത്തെ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, മങ്കേഷ്കർ സഹോദരിമാരുടെ യുഗം തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു. പക്ഷേ, അവർ പകർന്ന സംഗീതം ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല. അത് തലമുറകളെ കടന്ന്, കാലത്തെ അതിജീവിച്ച് തുടരും. ഇത് ഒരു നഷ്ടമെന്നതിലുപരി, മനുഷ്യഹൃദയങ്ങളെ സ്പർശിച്ച ഒരു മഹത്തായ കലാകാരിയുടെ അഭാവമാണ്. ഓരോ മനുഷ്യനും തന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും കേട്ടിരിക്കാവുന്ന ശബ്ദമാണ് ആശയുടെത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ വിട, വ്യക്തിപരമായ ദുഃഖമായി മാറുന്നു. സംഗീതത്തിന് ജാതിയില്ല, മതമില്ല, ഭാഷയില്ല എന്ന് പറയുന്നത് പോലെ, ആശയുടെ ശബ്ദവും അതിരുകളില്ലാത്തതായിരുന്നു. അത് നമ്മെ ചിരിപ്പിച്ചു, കരയിച്ചു, സ്വപ്നം കാണിച്ചു. ഇന്ന് ആ ശബ്ദം നിശ്ശബ്ദമായാലും, അത് നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ തുടരുന്നു-ഒരു അനന്തമായ നാദമായി.
കാലം മാറും… തലമുറകൾ മാറും… പക്ഷേ ചില ശബ്ദങ്ങൾ മാത്രം അനശ്വരമാകും.
അത്തരം ശബ്ദങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നതായിരുന്നു ആശാ ഭോസ്ലെയുടെത്. ആ നിത്യനാദത്തിന് മുന്നിൽ വിനീതമായി-ആദരം… പ്രണാമം.