റോഡുകളും പാലങ്ങളും കെട്ടിടങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നത് വികസനത്തിന്റെ ദൃശ്യമായ അടയാളങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അളക്കപ്പെടുന്നത് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതനിലവാരത്തിൽ അത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളിലൂടെയാണ്. ജനങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതത്തിലെ ഭാരങ്ങൾ കുറയ്ക്കുകയും അവരുടെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന തീരുമാനങ്ങളാണ് ചരിത്രത്തിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നത്. ആ അർത്ഥത്തിൽ കേരള സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയ ‘പ്രിയദർശനി’ സൗജന്യ യാത്രാ പദ്ധതി ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സാമൂഹിക ഇടപെടലായി മാറുകയാണ്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ഓർഡിനറി ബസുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വിഭാഗത്തിനും സൗജന്യ യാത്ര അനുവദിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഈ പദ്ധതി കേവലം ഒരു യാത്രാനുകൂല്യം മാത്രമല്ല. ദിനംപ്രതി തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ചികിത്സ, കുടുംബ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി യാത്ര ചെയ്യുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ഭാരം കുറയ്ക്കുന്ന സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതിയാണ് ഇത്
. ദിവസേന യാത്രയ്ക്കായി ചെലവഴിച്ചിരുന്ന തുക കുടുംബത്തിന്റെ മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിനിയോഗിക്കാൻ കഴിയുമെന്നതും പദ്ധതിയുടെ വലിയ നേട്ടമാണ്. കേരളത്തിലെ സ്ത്രീശാക്തീകരണ ചരിത്രത്തിൽ പുതിയ അധ്യായം എഴുതുന്ന നടപടിയായും ഇതിനെ കാണാം. സ്ത്രീകൾക്ക് കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി തൊഴിൽ മേഖലകളിലേക്ക് കടക്കാനും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലെ സാന്നിധ്യം വർധിപ്പിക്കാനുമുള്ള സാഹചര്യം ഇത് സൃഷ്ടിക്കും. അതോടൊപ്പം തന്നെ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ സമൂഹത്തെയും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാക്കിയതിലൂടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സന്ദേശമാണ് സർക്കാർ നൽകുന്നത്. സമൂഹത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിൽ നിന്ന് പലപ്പോഴും അകറ്റിനിർത്തപ്പെടുന്ന വിഭാഗങ്ങൾക്ക് തുല്യ അവകാശവും പരിഗണനയും ഉറപ്പാക്കുന്ന മാനവിക സമീപനമാണ് ഇതിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നത്
. അതേസമയം, ഈ പദ്ധതിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയരുന്ന സാമ്പത്തിക ആശങ്കകളും അവഗണിക്കാനാവില്ല. ഇതിനകം തന്നെ വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ നേരിടുന്ന കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിക്ക് യാത്രാസൗജന്യം കൂടുതൽ ബാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുമെന്ന വിമർശനം ഉയരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുഗതാഗതം ഒരു ക്ഷേമസേവനമാണോ അതോ ലാഭക്കച്ചവട സ്ഥാപനമാണോ എന്ന അടിസ്ഥാന ചോദ്യവും ഇവിടെ പ്രസക്തമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനും സർക്കാർ ചെലവഴിക്കുന്നത് പോലെ ജനങ്ങളുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സർക്കാർ നിക്ഷേപം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ സാമൂഹിക നേട്ടങ്ങളെ സാമ്പത്തിക നഷ്ടത്തിന്റെ കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാത്രം അളക്കുന്നത് നീതിയാകില്ല.
എന്നാൽ പദ്ധതിയുടെ ദീർഘകാല വിജയത്തിനായി കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെ സാമ്പത്തിക ആരോഗ്യവും ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. സർക്കാർ നൽകുന്ന നഷ്ടപരിഹാരം കൃത്യമായി ലഭ്യമാക്കുക, സർവീസ് കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുക, അനാവശ്യ ചെലവുകൾ നിയന്ത്രിക്കുക, പുതിയ വരുമാന മാർഗങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക എന്നിവ അടിയന്തര പ്രാധാന്യത്തോടെ നടപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. യാത്രക്കാരെ ആകർഷിക്കുന്ന സേവന നിലവാരവും സമയപാലനവും മെച്ചപ്പെടുത്താതെ ഏതൊരു ജനകീയ പദ്ധതിയും പൂർണവിജയത്തിലെത്തില്ല. പദ്ധതി ഭാവിയിൽ ഫാസ്റ്റ് പാസഞ്ചർ, സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് സർവീസുകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാനാവുമോയെന്ന് നാട് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ അത് നടപ്പിലാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സാമ്പത്തിക പഠനങ്ങളും പ്രായോഗിക വിലയിരുത്തലുകളും ആവശ്യമാണ്. ഘട്ടംഘട്ടമായി വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന സമീപനമായിരിക്കും കൂടുതൽ യുക്തിസഹം. ഇതോടൊപ്പം മറ്റൊരു പ്രധാന വിഷയവും സർക്കാരിന്റെ ശ്രദ്ധ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീ യാത്രക്കാരുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയിലേക്ക് മാറുന്നതോടെ സ്വകാര്യ ബസ് മേഖല കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി നേരിടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പൊതുഗതാഗത രംഗത്ത് സ്വകാര്യ ബസുകളും നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നുണ്ട്. അവരുടെ ആശങ്കകളെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മുന്നേറ്റം ദീർഘകാലത്തിൽ ഗതാഗത മേഖലയെ തന്നെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കും. അതിനാൽ സ്വകാര്യ ബസുകൾക്കായുള്ള നികുതി ഇളവുകൾ, ഡീസൽ സബ്സിഡി, പ്രത്യേക പ്രോത്സാഹന പാക്കേജുകൾ തുടങ്ങിയ ഇടപെടലുകൾ സർക്കാർ പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു ക്ഷേമപദ്ധതിയുടെ വിജയം അതിന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ അല്ല, മറിച്ച് സമൂഹത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളിലാണ്. ആ നിലയിൽ ‘പ്രിയദർശനി’ ഒരു യാത്രാ പദ്ധതി മാത്രമല്ല; സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സാമൂഹിക സമത്വത്തിനും മാനവിക മൂല്യങ്ങൾക്കും പുതിയ ദിശ നൽകുന്ന ജനകീയ ഇടപെടലാണ്. അതേസമയം, കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയുടെയും സ്വകാര്യ ഗതാഗത മേഖലയുടെയും നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കുന്ന സമതുലിതമായ നയങ്ങൾ കൂടി സർക്കാരിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം എളുപ്പമാക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ എന്നും ഓർക്കപ്പെടും. കേരളത്തിന്റെ പൊതുഗതാഗത ചരിത്രത്തിൽ അത്തരമൊരു വഴിത്തിരിവായി മാറട്ടെ പ്രിയദർശനി. സമൂഹത്തിന്റെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രയാണത്തിന് പ്രതീക്ഷയുടെ ബെല്ലടിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സ്റ്റോപ്പായി അത് വളരട്ടെ.