കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക പുരോഗതിക്കും ജനാധിപത്യ ബോധത്തിനും പിന്നിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തികളിലൊന്നാണ് അതിന്റെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മേഖല. ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ ഭിന്നതകളുടെയും അതിരുകൾ മറികടന്ന് വിജ്ഞാനവും ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയും മാനവിക മൂല്യങ്ങളും വളർത്തിയെടുക്കുന്ന ഇടങ്ങളായാണ് സർവകലാശാലകൾ നിലകൊണ്ടിട്ടുള്ളത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സർവകലാശാലകളുടെ സ്വതന്ത്രതയും നിഷ്പക്ഷതയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടത് ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല, കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക സ്വഭാവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയവുമാണ്. ഇത്തരം പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ആർ.എസ്.എസ് ശതാബ്ദി ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി നടന്ന പരിപാടിയിൽ കേരളത്തിലെ ചില സർവകലാശാലകളുടെ വൈസ് ചാൻസലർമാർ പങ്കെടുത്ത സംഭവം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ചർച്ചയാകുന്നത്. ഒരു വ്യക്തിക്കോ സംഘടനയ്ക്കോ അവരുടെ ആശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
അതുപോലെ തന്നെ ഒരു സർവകലാശാലയുടെ തലവൻ ഏത് വേദികളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു എന്നതും പൊതുസമൂഹത്തിന് വിലയിരുത്താനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. വൈസ് ചാൻസലർ എന്നത് ഒരു സാധാരണ ഭരണപദവി മാത്രമല്ല. സർവകലാശാലയുടെ അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും വൈവിധ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ് ആ സ്ഥാനം. വിവിധ രാഷ്ട്രീയ, മത, സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളും അധ്യാപകരും ഒരുമിച്ചു പഠിക്കുകയും സംവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനത്തിന്റെ മുഖമാണ് വൈസ് ചാൻസലർ. അതിനാൽ ഒരു പ്രത്യേക ആശയധാരയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വേദികളിലെ പങ്കാളിത്തം അനാവശ്യ സംശയങ്ങൾക്കും ആശങ്കകൾക്കും ഇടയാക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷത അതിന്റെ മതനിരപേക്ഷ സാമൂഹിക സംസ്കാരമാണ്. ക്ഷേത്രവും പള്ളിയും ദേവാലയവും ഒരേ ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭാഗമായും വിവിധ വിശ്വാസങ്ങളുള്ളവർ ഒരേ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായും ജീവിക്കുന്ന മാതൃകയാണ് കേരളം ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഈ സാമൂഹിക യോജിപ്പിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ നിർണായക പങ്കാണ് വഹിച്ചിട്ടുള്ളത്. സർവകലാശാലകൾ ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ ആശയധാരയുടെ പ്രചാരണ വേദികളായി മാറരുത്. അതുപോലെ തന്നെ ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിന്റെ പേരിൽ അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യം ചുരുക്കപ്പെടുകയും അരുത്.
സർവകലാശാലകൾ എല്ലാത്തരം ആശയങ്ങളെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കാനുള്ള വേദികളായിരിക്കണം; ഒരു ആശയധാരയുടെ സ്വാധീന കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറാനുള്ളതല്ല. ഇവിടെ പ്രധാനമായും ഉയരുന്ന ചോദ്യം വ്യക്തികളെയോ സംഘടനകളെയോ കുറിച്ചല്ല. മറിച്ച്, കേരളത്തിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഭാവിയിൽ എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്നതാണ്. വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ചരിത്രത്തെയും സമൂഹത്തെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും ശാസ്ത്രീയമായും വിമർശനാത്മകമായും വിലയിരുത്താൻ കഴിയുന്ന അന്തരീക്ഷമാണ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ആ ലക്ഷ്യത്തെ ബാധിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ഏതൊരു പ്രവണതയും സൂക്ഷ്മമായി വിലയിരുത്തപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ സർവകലാശാലകൾ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയോ മതസംഘടനയുടെയോ പ്രതീകങ്ങളല്ല. അവ ജനാധിപത്യ കേരളത്തിന്റെ പൊതുസ്വത്താണ്. അവയുടെ വിശ്വാസ്യതയും നിഷ്പക്ഷതയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. അതാണ് വിദ്യാർത്ഥികളോടും സമൂഹത്തോടും ഉള്ള ഉത്തരവാദിത്വം. ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ ഏറ്റവും ആവശ്യമായത് ആരോപണങ്ങളുടെയും പ്രത്യാരോപണങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയം അല്ല; മറിച്ച് സർവകലാശാലകളുടെ സ്വതന്ത്രതയും മതനിരപേക്ഷ സ്വഭാവവും സംബന്ധിച്ച ഗൗരവമായ പൊതുചർച്ചയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളുടെ കാവൽക്കാരായി നിലനിൽക്കണം. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക പാരമ്പര്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നതും അതുതന്നെയാണ്.