ഇന്ത്യയെന്ന ആശയം ഇന്ന് നിർണായകമായൊരു വഴിത്തിരിവിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവായ ജനാധിപത്യവും മതേതരത്വവും, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും, പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശവും മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്ത വിധം വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നുവെന്ന ആശങ്ക രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഉയരുകയാണ്. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശക്തി ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരത്തിൽ അല്ല, ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തിലാണ്. ആ വിശ്വാസം തകരാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഒരു രാഷ്ട്രം ഗുരുതരമായ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് അതിന്റെ യുവതലമുറയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ, ചിന്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന, ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ധൈര്യമുള്ള യുവജനങ്ങളാണ് നാളെയുടെ ഇന്ത്യയെ രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടത്. എന്നാൽ ഇന്ന് അതേ വിദ്യാർഥികൾ തെരുവിലിറങ്ങി സ്വന്തം ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക പങ്കുവെക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുന്നത് ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന് അഭിമാനകരമായ കാര്യമല്ല. അവർ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് അധികാരമോ ആനുകൂല്യമോ അല്ല; നീതിയും വിശ്വാസ്യതയുമുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനമാണ്. നീറ്റ് പരീക്ഷയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ക്രമക്കേടുകൾ രാജ്യവ്യാപകമായി വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്.
പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തിൽ ഗുരുതര വീഴ്ചകൾ ഉണ്ടായതായി വിവിധ അന്വേഷണങ്ങളും നടപടികളും സൂചിപ്പിച്ച സാഹചര്യത്തിൽ, വിദ്യാർഥികളുടെ ആശങ്കകൾ ഗൗരവമായി കേൾക്കുകയും വിശ്വാസ്യത പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് സർക്കാരിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. പ്രതിഷേധത്തെ അവഗണിക്കുകയോ, സമരക്കാരെ ശത്രുക്കളായി കാണുകയോ ചെയ്യുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആത്മാവിനോട് യോജിക്കുന്ന സമീപനമല്ല. ജനാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധം കുറ്റമല്ല; അത് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന ഒരു അവകാശമാണ്. ഭരണകൂടത്തോട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നവരെ അടിച്ചമർത്തുകയോ അവരുടെ ശബ്ദത്തെ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ നിശ്ശബ്ദമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ജനാധിപത്യ സംസ്കാരത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ സംവാദത്തിലൂടെയും നിയമപരമായ നടപടികളിലൂടെയും പരിഹരിക്കുകയാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ സർക്കാരിന്റെ ശക്തി. പ്രതിഷേധത്തെ ശക്തിപ്രയോഗം കൊണ്ട് നേരിടുന്നത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസക്കുറവിന്റെ പ്രതീകമായി മാത്രമേ ചരിത്രം വിലയിരുത്തുകയുള്ളൂ.
രാജ്യത്തെ വിവിധ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിച്ച ഒരു വലിയ സത്യമുണ്ട്. കർഷക സമരമാകട്ടെ, പൗരത്വ ഭേദഗതി നിയമത്തിനെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങളാകട്ടെ, സർവകലാശാലകളിലെ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങളാകട്ടെ-അവയെല്ലാം ഒടുവിൽ സംവാദത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിന്റെയും വഴിയിലൂടെയാണ് പരിഹാരത്തിലേക്ക് നീങ്ങിയിട്ടുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ വിദ്യാർഥികളുടെ ഇന്നത്തെ പ്രതിഷേധത്തെയും നിയമ-ക്രമ പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാതെ, ഭാവിതലമുറയുടെ ആശങ്കയായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. നീറ്റ് വിഷയത്തിൽ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ട വിദ്യാർഥികളുടെ കുടുംബങ്ങളുടെ വേദനയെ ഒരു ഭരണകൂടത്തിനും അവഗണിക്കാനാവില്ല. ഓരോ ആത്മഹത്യയും ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിന്റെ പരാജയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗുരുതരമായ മുന്നറിയിപ്പാണ്. ആ വേദനയെ രാഷ്ട്രീയ കണ്ണാടിയിലൂടെ മാത്രം കാണാതെ മാനുഷികമായി സമീപിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ പാരമ്പര്യം ലോകം അംഗീകരിച്ച ഒന്നാണ്.
ആ വിശ്വാസ്യത കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ഒരുപോലെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. പരീക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളിലെ സുതാര്യത, കുറ്റക്കാർക്കെതിരായ വേഗത്തിലുള്ള നടപടി, വിദ്യാർഥികളുമായി തുറന്ന സംവാദം എന്നിവയിലൂടെ മാത്രമേ ആ വിശ്വാസം തിരിച്ചുപിടിക്കാനാകൂ. ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ കരുത്ത് എതിർ ശബ്ദങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിലല്ല, അവയെ കേൾക്കാനുള്ള മനസ്സിലാണ്. വിദ്യാർഥികൾ രാജ്യത്തിന്റെ ശത്രുക്കളല്ല; അവർ നാളെയുടെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതീക്ഷയാണ്. അവരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ലാത്തിയല്ല, മറുപടിയാണ് വേണ്ടത്. അവരുടെ പ്രതിഷേധത്തിന് ഭീഷണിയല്ല, സംവാദമാണ് ആവശ്യമായത്. ചരിത്രം ഒരിക്കലും അധികാരത്തിന്റെ ബലപ്രയോഗത്തെ മഹത്വവത്കരിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ ന്യായമായ ശബ്ദം കേട്ട് തിരുത്തലുകൾ നടത്തിയ ഭരണകൂടങ്ങളെ ചരിത്രം ബഹുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ ബോധ്യത്തോടെയാണ് കേന്ദ്രസർക്കാർ ഈ വിഷയത്തെ സമീപിക്കേണ്ടത്. കാരണം, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷ അധികാരം എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്നതിലാണ്; എതിർ ശബ്ദങ്ങളെ എങ്ങനെ കേൾക്കുന്നു എന്നതിലാണ്.