അവരും മനുഷ്യരാണ്, മറക്കരുത്…മാനസികാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ കരുണയുടെ ഇടങ്ങളാകണം

കേരളത്തിലെ മാനസികാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ യഥാർഥ മുഖം സമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ തുറന്നുകാട്ടിയത് അടുത്തിടെ ഹൈക്കോടതി നടത്തിയ നേരിട്ടുള്ള സന്ദർശനമാണ്. കെട്ടിടങ്ങളുടെ ചുമരുകൾക്കുള്ളിൽ വർഷങ്ങളായി ഒതുങ്ങിക്കിടന്ന വേദനയും അവഗണനയും മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളും കോടതി നിരീക്ഷണത്തിലൂടെ പുറത്തുവന്നപ്പോൾ, അത് ഒരു ആരോഗ്യവകുപ്പ് വിഷയമെന്നതിലുപരി നമ്മുടെ സമൂഹത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷിയെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന സംഭവമായി മാറി. മാനസികരോഗം ഒരു കുറ്റമല്ല. അത് ചികിത്സിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു ആരോഗ്യപ്രശ്നമാണ്. എന്നാൽ സംസ്ഥാനത്തെ പല മാനസികാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിലും രോഗികൾ അനുഭവിക്കുന്നത് ചികിത്സയല്ല, മനുഷ്യാന്തസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളാണ്. ജയിലിനേക്കാൾ മോശമായ ഐസൊലേഷൻ സെല്ലുകൾ, ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തിരക്ക്, ശുചിത്വമില്ലായ്മ, ജീവനക്കാരുടെ കടുത്ത ക്ഷാമം, പരിമിതമായ ഭക്ഷണവും പരിചരണവും-ഇവയൊന്നും ഒരു നവകേരളത്തിന് യോജിച്ച ചിത്രമല്ല.
‘അവരും മനുഷ്യരാണ്’ എന്ന അടിസ്ഥാന സത്യം പോലും ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ മറന്നുപോകുന്നതുപോലെയാണ് സാഹചര്യം. മാനസികമായി തകർന്ന ഒരാൾക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ വേണ്ടത് സുരക്ഷിതമായ അന്തരീക്ഷവും സ്നേഹപൂർവമായ പരിചരണവുമാണ്. പക്ഷേ, പല കേന്ദ്രങ്ങളിലും അവർ അനുഭവിക്കുന്നത് ഒറ്റപ്പെടലും അവഗണനയും ശാരീരിക-മാനസിക പീഡനത്തിന് സമാനമായ സാഹചര്യങ്ങളുമാണ്. ആത്മഹത്യാ പ്രവണതയുള്ള രോഗികളെ പോലും ആവശ്യമായ മാനസിക പിന്തുണയില്ലാതെ പാർപ്പിക്കുന്നത് വലിയ അപകടങ്ങൾക്ക് വഴിവെക്കുമെന്ന ഹൈക്കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണം അതീവ ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതാണ്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഇത്തരം വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് സർക്കാർ മാറിനിൽക്കാനാവില്ല. ഒരു ക്ഷേമരാഷ്ട്രത്തിന്റെ യഥാർഥ നിലവാരം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത് ഏറ്റവും ദുർബലരായ പൗരന്മാരെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെയാണ്. മാനസികരോഗികൾ അതിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കരുതൽ അർഹിക്കുന്ന വിഭാഗമാണ്. അവർക്കുള്ള ചികിത്സയും പുനരധിവാസവും ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അന്തസ്സോടെയുള്ള ജീവിതാവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പല ആശുപത്രികളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നതിലുമപ്പുറം രോഗികളെ ചികിത്സിക്കുകയാണ്. ആവശ്യത്തിന് ഡോക്ടർമാരില്ല, സൈക്കോളജിസ്റ്റുമാരില്ല, സൈക്യാട്രിക് നഴ്‌സുമാരില്ല, കൗൺസിലർമാരില്ല, പരിചരണ ജീവനക്കാരില്ല. നിലവിലുള്ള ജീവനക്കാർ അസാധാരണമായ സമ്മർദത്തിലാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. രോഗികളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുമ്പോഴും മനുഷ്യവിഭവശേഷി അതേപടി തുടരുന്നത് പരിചരണത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം തകർക്കുകയാണ്. ഇവിടെ ഒരു കാര്യം പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതുണ്ട്. മാനസികാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ ജീവനക്കാരെ കുറ്റപ്പെടുത്തുക എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ പരിമിതമായ സൗകര്യങ്ങളിലും ആവശ്യത്തിന് ജീവനക്കാരില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിലും, നൂറുകണക്കിന് രോഗികളെ പരിചരിക്കാൻ രാവും പകലും അധ്വാനിക്കുന്ന ഡോക്ടർമാരും നഴ്‌സുമാരും അറ്റൻഡർമാരും മറ്റ് ജീവനക്കാരും വലിയ മാനസിക സമ്മർദമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. അവരുടെ ജോലിസാഹചര്യവും മാനുഷികമാക്കാതെ രോഗികൾക്ക് മികച്ച പരിചരണം ഉറപ്പാക്കാനാവില്ല. ജീവനക്കാർക്ക് മതിയായ നിയമനം, തുടർച്ചയായ പരിശീലനം, മാനസിക പിന്തുണ, സുരക്ഷിതമായ ജോലിസാഹചര്യം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കേണ്ടതും സർക്കാരിന്റെ ബാധ്യതയാണ്. അടുത്തിടെ സർക്കാർ മാനസികാരോഗ്യ മേഖലയ്ക്കായി 100 കോടി ചെലവിൽ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കിയതും കിഫ്ബിയിൽ നിന്ന് 87 കോടി അനുവദിച്ചതുമെന്നത് പ്രതീക്ഷ നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് പദ്ധതികൾ എവിടെയെത്തി എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഇന്നും വ്യക്തമായ മറുപടിയില്ല. പ്രഖ്യാപനങ്ങൾക്കപ്പുറം, അവ യാഥാർഥ്യമാകുമ്പോഴാണ് രോഗികളുടെ ജീവിതത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാകുക. അനുവദിച്ച ഫണ്ടുകൾ സമയബന്ധിതമായി വിനിയോഗിക്കുകയും, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം, പുതിയ വാർഡുകൾ, ആധുനിക ചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങൾ, പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ അടിയന്തരമായി യാഥാർഥ്യമാക്കുകയും വേണം. അതിലേറെ വേദനാജനകമായ മറ്റൊരു യാഥാർഥ്യവുമുണ്ട്. രോഗം ഭേദമായിട്ടും സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകാൻ പല കുടുംബങ്ങളും തയ്യാറാകുന്നില്ല. പത്ത് വർഷത്തിലേറെയായി ആശുപത്രികളിൽ തുടരുന്ന രോഗികൾ ഇന്നും നമ്മുടെ സംസ്ഥാനത്തുണ്ട്. ചികിത്സ പൂർത്തിയായിട്ടും കുടുംബം ഉപേക്ഷിച്ച മനുഷ്യരുടെ കണ്ണീരിന് ഉത്തരവാദി സമൂഹം മുഴുവനാണ്. മാനസികരോഗത്തോടുള്ള സാമൂഹിക അപമാനബോധം മാറിയില്ലെങ്കിൽ ആശുപത്രികൾ ഒരിക്കലും ശൂന്യമാകില്ല. ആശാഭവൻ പോലുള്ള പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ അവസ്ഥയും അതീവ ദയനീയമാണ്. ആകെ 50 പേരെ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന സൗകര്യത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് അന്തേവാസികൾ കഴിയുന്നത്, പുനരധിവാസ സംവിധാനങ്ങൾ എത്രത്തോളം അപര്യാപ്തമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. എല്ലാ ജില്ലകളിലും ആധുനിക പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കഴിയാത്തവർക്ക് സുരക്ഷിതമായ ദീർഘകാല താമസവും തൊഴിൽപരിശീലനവും സാമൂഹിക പുനരധിവാസവും ഉറപ്പാക്കുകയും വേണം. മാനസികാരോഗ്യ മേഖല ചികിത്സയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. സമൂഹത്തിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവാണ് അതിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യം. തൊഴിൽ പരിശീലനം, കുടുംബ കൗൺസിലിംഗ്, സമൂഹ അധിഷ്ഠിത പുനരധിവാസം, പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പിന്തുണ, സന്നദ്ധസംഘടനകളുടെ പങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലൂടെ ഓരോ രോഗിയെയും വീണ്ടും ആത്മവിശ്വാസമുള്ള ജീവിതത്തിലേക്ക് കൈപിടിച്ചുയർത്തണം. ഈ വിഷയത്തിൽ സർക്കാർ ഇനി കാലതാമസം കൂടാതെ ഇടപെടണം. ഹൈക്കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ വെറും റിപ്പോർട്ടുകളായി ഫയലുകളിൽ ഒതുങ്ങരുത്. സമയബന്ധിതമായ പ്രവർത്തനപദ്ധതി, സ്ഥിരമായ മേൽനോട്ട സംവിധാനം, മതിയായ ധനവിനിയോഗം, പുതിയ നിയമനങ്ങൾ, ആധുനിക ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങൾ, പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ വികസനം എന്നിവയിലൂടെ കേരളം രാജ്യത്തിന് മാതൃകയാകണം. മാനസികരോഗികൾ കരുണയ്ക്ക് മാത്രം അർഹരല്ല; അവർക്ക് അവകാശങ്ങളുണ്ട്. അവരുടെ കണ്ണീരിന് വിലയുണ്ട്. അവരുടെ ജീവിതത്തിനും സ്വപ്നങ്ങൾക്കും മാന്യതയുണ്ട്. അവർ സമൂഹത്തിന്റെ പുറംതള്ളപ്പെട്ട മനുഷ്യരല്ല; നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്, നമ്മുടെ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അവരുടെ കൈ പിടിച്ച് വീണ്ടും വെളിച്ചത്തിലേക്ക് നടത്തിക്കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുന്നിടത്താണ് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ യഥാർഥ സംസ്കാരവും ഒരു സർക്കാരിന്റെ യഥാർഥ വിജയവും അളക്കപ്പെടുന്നത്. മനോനില തകർന്നവരെ നാം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ചികിത്സ നൽകി ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ, പ്രതീക്ഷ നൽകി ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരണം. അതാണ് മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രൂപം. അതാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ ക്ഷേമരാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്തരവാദിത്തവും.