ന്യൂസ് ക്ലിക്കിന്റെ സ്ഥാപകനും എഡിറ്റർ-ഇൻ-ചീഫുമായ പ്രവീൺ പുരകായസ്തക്കെതിരായ എൻഫോഴ്സ്മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റിന്റെ (ഇ.ഡി.) കേസ് ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി റദ്ദാക്കിയ സംഭവം രാജ്യത്തെ അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ പ്രവർത്തനരീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗുരുതരമായ ചോദ്യങ്ങൾ വീണ്ടും ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരികയാണ്. നിയമവിരുദ്ധമായി വിദേശ ഫണ്ട് സ്വീകരിച്ചെന്ന ആരോപണത്തിന്റെ പേരിൽ 225 ദിവസത്തിലധികം വിചാരണത്തടവുകാരനായി ജയിലിൽ കഴിയേണ്ടിവന്ന ഒരാളുടെ കേസിൽ കുറ്റം തെളിയിക്കാൻ ആവശ്യമായ അടിസ്ഥാന തെളിവുകൾ പോലും ഹാജരാക്കാൻ അന്വേഷണ ഏജൻസിക്ക് സാധിക്കാത്തത് വെറും നിയമപരമായ വീഴ്ചയല്ല; ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയുടെ വിശ്വാസ്യതയെ തന്നെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയമാണ്. ഹൈക്കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ ഈ കേസിന്റെ ഗൗരവം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ്. നിയമനടപടികളെ ദുരുപയോഗം ചെയ്ത് വ്യക്തികളെ ലക്ഷ്യമിടാനും അവരുടെ സാമൂഹികവും തൊഴിൽപരവുമായ നിലനിൽപ്പിനെ തകർക്കാനുമുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോയെന്ന സംശയം കോടതി പ്രകടിപ്പിച്ചത് സാധാരണ വിമർശനമായി കാണാനാവില്ല.
ഒരു അന്വേഷണ ഏജൻസിയുടെ അധികാരം നിയമത്തിന്റെയും ഭരണഘടനയുടെയും പരിധിക്കുള്ളിലായിരിക്കണം എന്ന അടിസ്ഥാന തത്വം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന മുന്നറിയിപ്പാണത്. ഇത് ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമല്ലെന്നതാണ് കൂടുതൽ ആശങ്കാജനകം. കഴിഞ്ഞ കുറേ വർഷങ്ങളായി എൻഫോഴ്സ്മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റും മറ്റ് കേന്ദ്ര അന്വേഷണ ഏജൻസികളും പ്രവർത്തിക്കുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ച് രാജ്യവ്യാപകമായി സംശയങ്ങൾ ഉയരുന്നുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളെയും സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളെയും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള നടപടികൾ രാഷ്ട്രീയ പ്രേരിതമാണെന്ന വിമർശനം ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഭരണകക്ഷിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നടപ്പാക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളായി അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ മാറുകയാണോ എന്ന ചോദ്യം പൊതുസമൂഹത്തിലും നിയമലോകത്തും ശക്തമായി ഉയരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നടന്ന നിരവധി കേസുകളിൽ അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ നടപടികളെ സുപ്രീംകോടതിയും ഹൈക്കോടതികളും പലതവണ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തെളിവുകളേക്കാൾ പ്രചാരണത്തിനും നടപടിക്രമങ്ങളേക്കാൾ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന സമീപനം ജനാധിപത്യ ഭരണക്രമത്തിന് യോജിച്ചതല്ല. നിയമം നടപ്പാക്കാനുള്ള അധികാരം ഭരണകൂടം നൽകിയതാണെങ്കിലും അത് രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായി ഉപയോഗിക്കാൻ ആരെയും ഭരണഘടന അനുവദിക്കുന്നില്ല. അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ വിശ്വാസ്യതയാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തിന്റെ നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ല്. ആ വിശ്വാസ്യത നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ കുറ്റവാളികളെ കണ്ടെത്താനുള്ള സംവിധാനങ്ങളോടുള്ള പൊതുജനങ്ങളുടെ ബഹുമാനവും വിശ്വാസവും നഷ്ടപ്പെടും. നിയമം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും അധികാരത്തിന്റെയും ഉപകരണമായി മാറുന്നുവെന്ന തോന്നൽ സമൂഹത്തിൽ ശക്തിപ്പെട്ടാൽ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ദൂരവ്യാപകമായിരിക്കും. നിയമപരിപാലനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളായ നിഷ്പക്ഷത, സുതാര്യത, നീതി എന്നിവ തകരുമ്പോൾ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ തന്നെ ദുർബലമാകുന്നു.
അധികാരത്തിന്റെ പേരിൽ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾക്ക് അനിയന്ത്രിത സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന് ഗുണകരമല്ല. അതേസമയം അഴിമതിയെയും സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളെയും ചെറുക്കാനുള്ള അവയുടെ അധികാരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും വേണം. എന്നാൽ ആ അധികാരം നിയമപരിധിക്കുള്ളിൽ മാത്രമായിരിക്കണം. കോടതികളുടെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകൾ തന്നെ ഈ മേഖലയിലെ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ആവശ്യകത വ്യക്തമാക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണമായും സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. പാർലമെന്റും നീതിന്യായ സംവിധാനവും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളും ഈ വിഷയത്തിൽ ഗൗരവമായ ഇടപെടൽ നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. കാരണം ഇവിടെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ കേസോ ഒരു മാധ്യമ സ്ഥാപനത്തിന്റെ അവകാശമോ മാത്രമല്ല; ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മൂല്യങ്ങളാണ്. ജനാധിപത്യത്തിൽ അധികാരങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടണം. നിയമം എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ബാധകമാകണം. അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ ഭയത്തിന്റെ പ്രതീകമല്ല, നീതിയുടെ പ്രതീകമായിരിക്കണം. ആ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്ന ഓരോ സംഭവവും ജനാധിപത്യത്തിന് മുന്നറിയിപ്പാണ്. ആ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചാൽ അതിന്റെ വില നൽകേണ്ടി വരിക സമൂഹത്തിനും രാജ്യത്തിനുമാകും.