ചില മരണങ്ങൾ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യ ദുഃഖമല്ല; ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ മനസ്സാക്ഷിയെ ഉണർത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങളാണ്. കണ്ണൂരിലെ ചെറുപുഴയിൽ സ്വന്തം ജീവൻ പണയം വെച്ച് മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കാൻ ഇറങ്ങിയ രക്ഷാപ്രവർത്തകൻ രാജേഷിന്റെ മരണം അത്തരമൊരു ചോദ്യമായി കേരളത്തിന് മുന്നിൽ നിൽക്കുകയാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി ധരിച്ചിരുന്ന ലൈഫ് ജാക്കറ്റ് പോലും അഴിച്ചുനൽകി അപരനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റിയ രാജേഷ്, മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മാതൃകയാണ്. ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി സ്വന്തം ജീവൻ ബലിയർപ്പിച്ച ആ മനുഷ്യനെ കേരളം അഭിമാനത്തോടെ ഓർക്കും. എന്നാൽ ആ മഹത്തായ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന യാത്രയിൽ സംഭവിച്ചതെന്ത്? ആ മൃതദേഹത്തോട് കാണിച്ച അനാസ്ഥ, അവഗണന, നിരുത്തരവാദിത്വം-ഇത് ഒരു ഭരണവീഴ്ച മാത്രമല്ല; നമ്മുടെ സാമൂഹിക മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ പരാജയമാണ്. ഫ്രീസർ ആംബുലൻസ് ആവശ്യപ്പെട്ട കുടുംബത്തിന്റെ അപേക്ഷ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. മൃതദേഹം സാധാരണ ആംബുലൻസിൽ കയറ്റി നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്റർ യാത്രയാക്കപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ ദുർഗന്ധം വമിച്ചതിനെ തുടർന്ന് മറ്റൊരു വാഹനത്തിലേക്ക് മാറ്റേണ്ടി വന്ന സാഹചര്യം, ഒരു മൃതദേഹത്തോടുള്ള അനാദരവ് മാത്രമല്ല; ജീവൻ സമർപ്പിച്ച ഒരാളുടെ ത്യാഗത്തോടുള്ള അനാദരവുമാണ്. ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം ഇതാണ്: ഒരു ദുരന്തനായകനെ പോലും ഇങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സംവിധാനത്തിന് സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ അവസ്ഥ എന്തായിരിക്കും?
ഓരോ ദുരന്തത്തിനും ശേഷം സർക്കാർ പറയുന്ന പതിവ് വാക്കുകളുണ്ട്-‘റിപ്പോർട്ട് തേടി’, ‘വിശദീകരണം ആവശ്യപ്പെട്ടു’, ‘അന്വേഷിക്കും’, ‘നടപടി സ്വീകരിക്കും’. എന്നാൽ ഓരോ തവണയും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ഈ വാചകങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് ആശ്വാസമല്ല, പരിഹാസമാണ്. റിപ്പോർട്ടുകൾ ഫയലുകളിൽ ഉറങ്ങുന്നു; കുറ്റക്കാർ പലപ്പോഴും ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അടുത്ത ദുരന്തത്തിൽ അതേ തെറ്റുകൾ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു. ഇതാണോ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഭരണകൂടം?. ഒരു മൃതദേഹം ബന്ധുക്കൾക്ക് കൈമാറുന്നതുവരെ അതിന്റെ പൂർണ ഉത്തരവാദിത്തം ആശുപത്രിക്കും ആരോഗ്യവകുപ്പിനുമാണ്. അത് നിയമപരമായ കടമ മാത്രമല്ല, സംസ്കാരത്തിന്റെ അളവുകോലുമാണ്. ജീവനുള്ളവരെ ആദരിക്കുന്ന സമൂഹത്തേക്കാൾ വലിയതാണ് മരിച്ചവരോടുള്ള ആദരവ്. അത് നഷ്ടപ്പെടുന്ന നിമിഷം ഒരു സമൂഹം തന്റെ മനുഷ്യത്വം തന്നെ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. ഇന്ന് കേരളം മഴയുടെയും ദുരന്തങ്ങളുടെയും കാലഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. നൂറുകണക്കിന് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളും അഗ്നിരക്ഷാസേനാംഗങ്ങളും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരും നാട്ടുകാരും സ്വന്തം ജീവൻ പോലും കണക്കാക്കാതെ രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിനിറങ്ങുകയാണ്. അവർക്ക് സർക്കാർ നൽകേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ ഉറപ്പ്, ‘നിങ്ങളുടെ ത്യാഗം ഈ നാട് ഒരിക്കലും മറക്കില്ല’ എന്ന വിശ്വാസമാണ്. പക്ഷേ രാജേഷിന്റെ സംഭവത്തിൽ ലഭിച്ച സന്ദേശം അതിന്റെ നേർവിപരീതമാണ്. ഈ സംഭവത്തെ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ പിഴവായി മാത്രം ചുരുക്കാനാവില്ല. ഇത് ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ പരാജയമാണ്. അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ ഫ്രീസർ ആംബുലൻസുകൾ, ദുരന്ത പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ, മൃതദേഹ പരിപാലന മാനദണ്ഡങ്ങൾ, ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്തബോധം-ഇതെല്ലാം പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യരെ രക്ഷിക്കാൻ സ്വന്തം ജീവൻ ബലിയർപ്പിക്കുന്നവരെ സർക്കാർ ആദരിക്കേണ്ടത് മരണാനന്തര മെഡലുകൾകൊണ്ടല്ല; അവരുടെ അവസാന യാത്ര പോലും മാന്യതയോടെയും ആദരവോടെയും ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ടാണ്. അതിന് കഴിയാത്ത ഒരു ഭരണസംവിധാനം എത്ര വികസന പദ്ധതികൾ പറഞ്ഞാലും മനുഷ്യകേന്ദ്രിതമെന്ന് അവകാശപ്പെടാനാവില്ല. രാജേഷിന്റെ മക്കളുടെ കരച്ചിൽ ഇന്നും കേരളത്തിന്റെ മനസ്സിൽ മുഴങ്ങുകയാണ്. ആ കണ്ണീരിന് മറുപടിയായി സർക്കാർ നൽകേണ്ടത് അനുശോചനമല്ല, ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. റിപ്പോർട്ടല്ല, പരിഷ്കാരമാണ്. വിശദീകരണമല്ല, മാതൃകാപരമായ നടപടിയാണ്. കാരണം ഒടുവിൽ ചരിത്രം ചോദിക്കുക ഒരു ചോദ്യം മാത്രമാകും- രാജേഷിനെ മരണത്തിലേക്ക് തള്ളിയത് പ്രളയജലമോ… അതോ മനുഷ്യത്വം നഷ്ടപ്പെട്ട നമ്മുടെ സംവിധാനമോ?.
ഈ ചോദ്യത്തിന് മറുപടി പറയേണ്ടത് സർക്കാർ മാത്രമല്ല; മനുഷ്യനെന്ന നിലയിൽ നമ്മളൊക്കെയും കൂടിയാണ്. മനുഷ്യനെ രക്ഷിക്കാൻ ജീവൻ നൽകിയവരെ മരണശേഷവും ആദരിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു സമൂഹം, പുരോഗതിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വന്തം മനുഷ്യത്വത്തെ തിരികെ കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്.