പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയം വീണ്ടും രാജ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമായി മാറുകയാണ്. ഒരുകാലത്ത് അജയ്യയെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന മമതാ ബാനർജിയും തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസും ഇന്ന് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നതെന്ന പ്രതീതിയാണ് പുറത്തുവരുന്ന രാഷ്ട്രീയ സംഭവവികാസങ്ങൾ നൽകുന്നത്. നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃസ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെടൽ, പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ കലാപം, പ്രമുഖ നേതാക്കളുടെ രാജി, കേന്ദ്ര ഏജൻസികളുടെ അന്വേഷണം, സംഘടനാ തലത്തിലെ അഴിച്ചുപണി-ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
പതിനഞ്ച് വർഷത്തോളം ബംഗാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗതി നിർണയിച്ച നേതാവാണ് മമതാ ബാനർജി. ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ദീർഘകാല ഭരണത്തിന് വിരാമമിട്ട് ജനകീയ പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തിയ മമത, പിന്നീട് ബംഗാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പര്യായമായി മാറുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ അധികാരത്തിന്റെ ദീർഘകാല തുടർച്ച ഭരണവിരുദ്ധ വികാരങ്ങൾക്കും സംഘടനാപരമായ ക്ഷീണത്തിനും വഴിവെക്കുമെന്ന രാഷ്ട്രീയ സത്യം ബംഗാളിലും ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയാണ്. അധികാരമാറ്റത്തിനുശേഷം ബി.ജെ.പി അതിവേഗം ബംഗാളിലെ രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രശക്തിയായി മാറി. തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ലഭിച്ച ജനവിധിയെ ഭരണത്തിനുള്ള അംഗീകാരമായി മാത്രമല്ല, എതിരാളികളെ രാഷ്ട്രീയമായി നിർവീര്യമാക്കാനുള്ള അവസരമായും ചിലർ കാണുന്നുവെന്ന വിമർശനം ഉയരുന്നുണ്ട്. തൃണമൂൽ നേതാക്കൾക്കെതിരായ അന്വേഷണങ്ങളും അറസ്റ്റുകളും രാഷ്ട്രീയ നീക്കങ്ങളും ഈ വിമർശനങ്ങൾക്ക് ശക്തി പകരുന്നു. അതേസമയം തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ഇന്നത്തെ പ്രതിസന്ധിക്ക് മുഴുവൻ ഉത്തരവാദിത്തവും രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾക്ക് മേൽ ചുമത്താനാകില്ല.
വർഷങ്ങളായി ഉയർന്ന അഴിമതി ആരോപണങ്ങൾ, അധ്യാപക നിയമന വിവാദങ്ങൾ, സംഘടനയ്ക്കുള്ളിലെ അധികാര കേന്ദ്രീകരണം, വിമർശനങ്ങളെ അവഗണിച്ച സമീപനം എന്നിവയും പാർട്ടിയെ ദുർബലമാക്കിയ ഘടകങ്ങളാണ്. അധികാരത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തകരുടെയും വികാരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ ഉണ്ടായ വീഴ്ചകളുടെ വിലയാണ് ഇന്ന് തൃണമൂൽ നൽകുന്നതെന്ന വിലയിരുത്തലും ശക്തമാണ്. എന്നാൽ ജനാധിപത്യത്തിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ പരാജയം മറ്റൊരു പാർട്ടിയുടെ പ്രതികാരത്തിനുള്ള ലൈസൻസാകരുത്. അധികാരം ലഭിക്കുന്നത് എതിരാളികളെ ഇല്ലാതാക്കാനല്ല; ജനങ്ങളെ ഭരിക്കാനാണ്. പ്രതിപക്ഷത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി നേരിടുന്നതും ഭരണകൂട സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേട്ടയാടുന്നതും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ അതിർവരമ്പുണ്ട്. ആ അതിർവരമ്പ് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ജനാധിപത്യം തന്നെ അപകടത്തിലാകും. ഇന്ന് ബംഗാളിൽ ഉയരുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ആശങ്ക രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷങ്ങളുടെ വർധനയാണ്.
തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കഴിഞ്ഞിട്ടും തെരുവുകളിൽ തുടരുന്ന ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്നു. ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ വോട്ടെടുപ്പ് അവസാനിക്കുന്നിടത്ത് രാഷ്ട്രീയ വൈരാഗ്യവും അവസാനിക്കണം. എന്നാൽ ബംഗാളിൽ വിജയികളും പരാജിതരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾക്ക് ശേഷവും തുടരുകയാണ്. ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ബംഗാളിൽ അധികാരമാറ്റങ്ങൾ പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ പ്രതികാരങ്ങളുടെ പുതിയ അധ്യായങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇടതുപക്ഷം അധികാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായപ്പോൾ സംഭവിച്ചതും പിന്നീട് തൃണമൂൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ ശേഷമുള്ള ചില സംഭവങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണമാണ്. ഇന്ന് അതേ ചരിത്രം മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയാണോ എന്ന ചോദ്യം പ്രസക്തമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഫെഡറൽ ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തിൽ ശക്തമായ ഭരണപക്ഷത്തോടൊപ്പം ശക്തമായ പ്രതിപക്ഷവും അനിവാര്യമാണ്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തെ പൂർണമായും ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഒടുവിൽ ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെ തന്നെ ദുർബലമാക്കും.
രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ വരും, പോകും. നേതാക്കൾ ഉയരും, വീഴും. എന്നാൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന മൂല്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കണം. ബംഗാളിന് ഇന്ന് ആവശ്യം രാഷ്ട്രീയ പ്രതികാരമല്ല, രാഷ്ട്രീയ പക്വതയാണ്. സംഘർഷമല്ല, സംവാദമാണ്. തെരുവ് പോരാട്ടമല്ല, ജനക്ഷേമ മത്സരമാണ്. മമതാ ബാനർജിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവി എന്താകുമെന്ന് സമയം തീരുമാനിക്കും. പക്ഷേ ബംഗാളിന്റെ ഭാവി നിർണയിക്കേണ്ടത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളായിരിക്കണം. ജനവിധി അധികാരം നൽകാം. എന്നാൽ ആ അധികാരത്തിന്റെ മഹത്വം തെളിയിക്കുന്നത് എതിരാളികളെ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു എന്നതിലൂടെയാണ്. ബംഗാളിൽ ഇന്ന് നടക്കുന്നത് ഒരു പാർട്ടിയുടെ പ്രതിസന്ധി മാത്രമല്ല; ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യം അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഒരു നിർണായക പരീക്ഷണവുമാണ്.