ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാത്രമല്ല; പ്രതിഷേധം കേൾക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ മനസ്സാണ്. അധികാരത്തിന്റെ യഥാർഥ മഹത്വം വിമർശനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിലല്ല, അവയെ കേട്ട് തെറ്റുകൾ തിരുത്തുന്നതിലാണ്. എന്നാൽ, സമീപകാല സംഭവവികാസങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ ഈ അടിസ്ഥാന ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾ ദുർബലമാകുന്നുവെന്ന ആശങ്ക ഉയർത്തുകയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ ക്രമക്കേടുകൾക്കും ദേശീയ പ്രവേശന പരീക്ഷകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ആരോപണങ്ങൾക്കുമെതിരെ വിദ്യാഭ്യാസ-പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ സോനം വാങ്ചുക്ക് നടത്തുന്ന നിരാഹാര സമരം ഒരു വ്യക്തിയുടെ പ്രതിഷേധം മാത്രമല്ല. ലക്ഷക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും രക്ഷിതാക്കളുടെയും ആശങ്കകൾക്ക് ശബ്ദം നൽകുന്ന ജനാധിപത്യ സമരമാണ് അത്. ആ സമരം ദിവസങ്ങൾ പിന്നിടുമ്പോഴും ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രതികരണം നിശ്ശബ്ദതയും അനാസ്ഥയും മാത്രമായത് ജനാധിപത്യത്തിന് യോജിച്ചതല്ല.
ഒരു വ്യക്തിയുടെ ശരീരഭാരം കുറഞ്ഞ് ആരോഗ്യനില ഗുരുതരമാകുന്നതുവരെ കാത്തുനിന്ന ശേഷമാണ് വിഷയത്തിൽ കോടതിക്ക് ഇടപെടേണ്ടി വന്നത്. ഒരു പൗരന്റെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ സർക്കാരിനോട് ഹൈക്കോടതി നിർദേശം നൽകേണ്ട സാഹചര്യം തന്നെ ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തബോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമായ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഉയർത്തുന്നത്. ഒരു ജനാധിപത്യ സർക്കാരിന് കോടതി വഴികാട്ടേണ്ടി വരുന്നത് അഭിമാനകരമായ സാഹചര്യമല്ല. സമരങ്ങളെ അവഗണിക്കുക എന്നത് പ്രശ്നങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുകയല്ല; മറിച്ച് അവയെ കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കുകയാണ്. ചരിത്രം തെളിയിച്ചിട്ടുള്ളത്, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ഓരോ പ്രതിഷേധവും പിന്നീട് വലിയ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളായി മാറിയെന്നതാണ്. പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരെ ദേശവിരുദ്ധരായോ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളായോ ചിത്രീകരിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ അവർ ഉന്നയിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകുകയാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം. രാജ്യത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ രംഗം ഇന്ന് വിശ്വാസ്യതയുടെ പ്രതിസന്ധിയിലാണ്. ചോദ്യപേപ്പർ ചോർച്ച, പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടുകൾ, നിയമന വിവാദങ്ങൾ, മൂല്യനിർണയത്തിലെ സംശയങ്ങൾ എന്നിവ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ തന്നെ തകർക്കുന്നു.
വർഷങ്ങളോളം കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു സാധാരണ വിദ്യാർത്ഥിയുടെ സ്വപ്നം, സംഘടിത അഴിമതിയുടെയും അധികാര സ്വാധീനത്തിന്റെയും മുന്നിൽ തകർന്നുവീഴരുത്. വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത സംരക്ഷിക്കുന്നത് സർക്കാരിന്റെ പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. സമരങ്ങളെ മൗനത്തിലൂടെ പരാജയപ്പെടുത്താമെന്ന ധാരണ ജനാധിപത്യത്തിൽ അപകടകരമാണ്. വെള്ളവും വൈദ്യുതിയും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും പരിമിതപ്പെടുത്തി പ്രതിഷേധങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായെന്ന ആരോപണങ്ങളും ഗൗരവത്തോടെ പരിശോധിക്കപ്പെടണം. ജനാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധം ഒരു അവകാശമാണ്; അത് ഭരണകൂടം അനുവദിക്കുന്ന ഔദാര്യമല്ല. സോനം വാങ്ചുക്കിന്റെ സമരം ഇന്ന് ഒരാളുടെ ആരോഗ്യപ്രശ്നം മാത്രമല്ല. ഭരണകൂടം പൗരന്മാരെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണോ എന്ന വലിയ ചോദ്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി അത് മാറിയിരിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലായ ശേഷമല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ കേൾക്കാനുള്ള മനസാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ സർക്കാരിന്റെ യഥാർഥ ശക്തി. ഇപ്പോൾ പോലും വൈകിയിട്ടില്ല. പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരെ എതിരാളികളായി കാണാതെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പങ്കാളികളായി കാണണം. വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ ക്രമക്കേടുകളെക്കുറിച്ച് വിശ്വാസയോഗ്യമായ അന്വേഷണം നടത്തുകയും, കുറ്റക്കാർക്കെതിരെ മാതൃകാപരമായ നടപടി സ്വീകരിക്കുകയും, പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തിൽ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കുകയും വേണം. സമരങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന ഭരണകൂടം ഒടുവിൽ ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസവും നഷ്ടപ്പെടുത്തും. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആത്മാവ് അധികാരത്തിലല്ല; ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തിലാണ്. ആ ശബ്ദം കേൾക്കാനുള്ള വിനയമാണ് ഏത് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി.