കേരളത്തിന്റെ സമീപകാല രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിവാദവും ജനപ്രതിഷേധവും സൃഷ്ടിച്ച പദ്ധതികളിലൊന്നായിരുന്നു കെ-റെയിൽ. വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ അതിവേഗ റെയിൽപാത പദ്ധതി, ഒരു ഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച അവസ്ഥയിലേക്ക് പോലും കാര്യങ്ങളെ എത്തിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ സതീശൻ സർക്കാർ കെ-റെയിൽ പദ്ധതി ഔദ്യോഗികമായി റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതോടെ വലിയൊരു ജനവിഭാഗത്തിന് ആശ്വാസമുണ്ടായെങ്കിലും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അതുകൊണ്ട് മാത്രം പ്രശ്നം അവസാനിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം. 2022-ൽ പിണറായി വിജയൻ സർക്കാർ അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെയും രാഷ്ട്രീയ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെയും മുന്നോട്ടുവച്ച പദ്ധതിയായിരുന്നു കെ-റെയിൽ. ‘കേരളം മാറും’, ‘വികസനത്തിന്റെ കുതിപ്പ്’ എന്നിങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട പദ്ധതി ഭരണകൂടത്തിന്റെ അഭിമാനപ്രഖ്യാപനമായി തന്നെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
തൃക്കാക്കര ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് വേളയിൽ അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ‘കെ-റെയിൽ എന്തായാലും വരും കേട്ടോ’ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചത് ഇന്നും രാഷ്ട്രീയ കേരളം ഓർക്കുന്ന വാചകമാണ്. തുടർന്ന് സംസ്ഥാനമൊട്ടാകെ മഞ്ഞക്കുറ്റികൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഗ്രാമങ്ങളിലെയും നഗരങ്ങളിലെയും ജനങ്ങളുടെ ഭൂമികൾ അളന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തി. പലരും “നാടിന്റെ വികസനത്തിന് താനും പങ്കാളിയാകുന്നു” എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ ഭൂമി അളക്കാൻ അനുമതി നൽകിയെങ്കിലും, പിന്നീട് അതിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ആഘാതങ്ങൾ വ്യക്തമായതോടെയാണ് ശക്തമായ എതിർപ്പ് ഉയർന്നത്. വീടുകളും കൃഷിയിടങ്ങളും ജീവിതോപാധികളും നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം സാധാരണക്കാരെ തെരുവിലിറക്കി. കേരളം കണ്ട ഏറ്റവും ശക്തമായ ജനകീയ സമരങ്ങളിലൊന്നായി കെ-റെയിൽ വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭം മാറി. സ്ത്രീകളും വയോധികരും കുട്ടികളും വരെ സമരമുഖത്ത് നിന്നു. ഭരണകൂടവും ജനങ്ങളും നേർക്കുനേർ നിന്ന അവസ്ഥ വരെ രൂപപ്പെട്ടു. അനേകം കേസുകളും അറസ്റ്റുകളും സംഘർഷങ്ങളും നടന്നു. ഇന്നും നിരവധി പേർ ആ കേസുകളുടെ പിന്നാലെ കോടതികളും പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകളും കയറിയിറങ്ങുകയാണ്.
വികസനപദ്ധതി എന്ന പേരിൽ ജനവികാരം അവഗണിക്കപ്പെടുമ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിക്കുകയെന്നതിന് വലിയ ഉദാഹരണമായി കെ-റെയിൽ മാറി. അതിനാൽ പദ്ധതി റദ്ദാക്കിയത് രാഷ്ട്രീയപരമായ ഒരു തീരുമാനം മാത്രമല്ല; ജനവികാരത്തോടുള്ള ഒരു വിധത്തിലുള്ള അംഗീകാരവുമാണ്. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം തന്നെ സർക്കാർ അടിയന്തരമായി ചെയ്യേണ്ട മറ്റൊരു വലിയ ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്. മഞ്ഞക്കുറ്റികൾ പിഴുതെറിഞ്ഞാൽ മാത്രം ജനങ്ങളുടെ ദുരിതം അവസാനിക്കുന്നില്ല. കെ-റെയിൽ പദ്ധതിക്കായി അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഭൂമികൾ ഇന്നും രേഖകളിൽ പദ്ധതിഭൂമിയായിത്തന്നെ തുടരുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ പലഭാഗങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ ക്രയവിക്രയം, വായ്പ, കെട്ടിടനിർമാണ അനുമതി, പോക്കുവരവ് തുടങ്ങിയ സാധാരണ നടപടികൾ പോലും തടസപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണുള്ളത്. സ്വന്തം ഭൂമിയിൽ ഉടമയ്ക്ക് പൂർണ അവകാശം വിനിയോഗിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ ഒരിക്കലും അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ കെ-റെയിൽ റദ്ദാക്കിയെന്ന മന്ത്രിസഭാ തീരുമാനം ഭരണരേഖകളിലും താഴെത്തട്ടിലെ ഓഫീസുകളിലും കൃത്യമായി പ്രതിഫലിക്കണം.
റവന്യൂ-ധന വകുപ്പുകൾ സംയുക്തമായി വ്യക്തമായ ഉത്തരവിറക്കി, കെ-റെയിലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ നിയന്ത്രണങ്ങളും പിൻവലിക്കണം. ഭൂമിയുടെ പഴയ നില പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും, പോക്കുവരവ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള നടപടികൾ സാധാരണ രീതിയിൽ നടത്താനുമുള്ള അനുമതി ഉടൻ നൽകണം. അതോടൊപ്പം തന്നെ താഴെത്തട്ടിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇത് നടപ്പാക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് ഉന്നതതല പരിശോധനയും അനിവാര്യമാണ്. ഇല്ലെങ്കിൽ ‘പദ്ധതി റദ്ദാക്കി’ എന്ന പ്രഖ്യാപനം വെറും രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യമായി മാത്രം മാറും. വികസനം ജനങ്ങളെ ചേർത്തുനിർത്തുന്നതാകണം; ജനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതോ അവകാശരഹിതരാക്കുന്നതോ ആകരുത്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവും ഭൂമിയും ഭാവിയും ബാധിക്കുന്ന പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുമ്പോൾ ഭരണകൂടങ്ങൾ ജനവികാരത്തെ മാനിക്കേണ്ടതിന്റെ ശക്തമായ പാഠമാണ് കെ-റെയിൽ കേരളത്തിന് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.